Uzun Süre Oturmak Beynimiz İçin Kötü Olabilir mi?

Uzun Süre Oturmak Beynimiz İçin Kötü Olabilir mi? 1

Oturmak glikoz düzeyimizi etkileyerek beynimizi etkiliyor!

Pek çoğumuz hayatın bir çok alanında fiziksel gücümüz yerine beyin gücümüzü kullanıyoruz ve okulda, işte, trafikte sürekli oturuyoruz. Çalışmalar gösteriyor ki, uzun süre oturmak, sağlığımız üzerinde zayıf glikoz düzeyi kontrolünden beyin fonksiyonlarını olumsuz etkilemeye sağlığımız üzerindeki pek çok olumsuz etkiden sorumlu olabilir.

 

Beynimiz vücudumuzun %2’lik bir alanını kaplasa da enerjinin %20’sini harcar ve bu enerji de çoğunlukla glikoz tarafından karşılanır. Beynimizin birincil enerji kaynağı glikozdur. Eğer bu enerjinin sağlanmasında bir aksaklık meydana gelirse bu beyin hücrelerini kötü etkiler hatta onlara zarar verebilir. Bu nedenle, beyin hücrelerinde glikozun bulunup bulunmaması beyin sağlığımızı etkiler.

Beynin hem yüksek hem düşük glikoz seviyelerine maruz kalması bunaklık gelişme riskini artırabilir. Ayrıca, glikoz seviyelerindeki dalgalanmaların (bir yüksek bir düşük) daha düşük bilişsel işlev ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Bu nedenle, glikoz düzeyinin sıkı kontrolü beyin sağlığı için oldukça önemlidir.

‘Uzun süre oturmak’ problemi

Uzun Süre Oturmak Beynimiz İçin Kötü Olabilir mi? 2
Uzun süre oturmak ölüm riskini artırabilir!

Uzun süre oturmak erken ölüm riskini artırabilir. Günde sekiz saatten fazla oturmanın yarattığı artmış erken ölüm riskini dengeleyebilmek için 60 ila 75 dakika orta ve şiddetli düzeyde egzersiz yapmak gerektiği tahmin edilmektedir. Bu egzersiz herkesin yapabileceği türden bir egzersiz değildir. Bu egzersiz, DSÖ’nün yetişkinler için önerdiği minimum fiziksel aktivite miktarının iki katı kadar egzersiz yapmayı gerektirir. Dolayısıyla daha az oturmak, sağlığın geliştirilmesi anlamında daha etkili bir strateji olabilir.

Yemek yedikten sonra oturmak

Çeşitli çalışmalar, yemek yedikten sonra oturmak yerine hafif bir yürüyüşe çıkmanın glikoz kontrolünü iyileştirdiğini göstermiştir. Bu demek oluyor ki glikoz düzeyiniz bir anda yükselip bir anda düşmeyecek. Bu çalışma glikozu kullanarak, glikoz düzeyinin optimal aralıkta seyretmesine yardımcı olan kasların çalışması ile açıklanabilir.

Uzun Süre Oturmak Beynimiz İçin Kötü Olabilir mi? 3
Yemekten sonra hafif bir yürüyüşe çıkmak glikoz kontrolünü iyileştiriyor.

Kanıtlar glikoz kontrolünü sağlama açısından gün içerisine yayılmış hafif fiziksel aktivitenin, sabahları yapılan orta ve şiddetli fiziksel aktiviteden daha üstün olabileceğini düşündürmektedir.

Oturma süresinin azaltılmasının sağlık üzerine olan olumlu etkileri glikoz kontrolünün sağlanması ile açıklanabilir peki ya beyin fonksiyonları üzerine etkisi?

Uzun süre oturmak ve beyin fonksiyonları

Aşırı oturmanın beyin fonksiyonları üzerine etkisini araştıran çalışmaların sonuçları çeşitlidir. Laboratuvar araştırmaları, gün boyu oturmanın, gün süresince belirli aralıklarla oturmanın kesintiye uğradığı güne göre, hafıza ile ilişkili görevlerde olumsuz etki yarattığı fikrini hem desteklemekte hem desteklememektedir.

Birkaç yıl süresince insanları gözlemleyen diğer çalışmalar ise, daha uzun oturma süresi ile bozulmuş beyin fonksiyonları arasında bir ilişki olduğunu düşündürmektedir. Yine de bu çalışmalar pek çok farklı ölçüm yöntemi kullandığı için belirli bir sonuca varmak zordur.

Bunun dışında, New Mexico Highland Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, yürüme esnasında ayağın kan damarları yoluyla beyne bir basınç dalgası gönderdiğini ve bunun beyindeki kan akışını artırdığını göstermiştir.

Beyindeki kan akışı, beynin yakıtı olan glikozun sağlanmasını da içerir ve bunun zamanla beyin üzerinde etkileri olacaktır. Örneğin, biliyoruz ki Alzheimer hastalığı olan kişilerde beyindeki kan akışında yaşanan düşüşler beyin fonksiyonlarında daha hızlı bir düşüş ile ilişkilidir.

Peki ne yapabiliriz?

Mevcut kanıtlara göre, oturma süresinin kısaltılması bilişsel işlevleri artırmaktan çok bilişsel işlevlerin düşüşünü yavaşlatmaktadır.

Herkes için beyin sağlığı ve oturma arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmaların eksikliğine rağmen, zayıf glikoz kontrolünün yaratabileceği sonuçları önlemek adına oturma süresini kısaltmak önerilmektedir. Glikoz kontrölünü iyileştirmek göz önünde bulundurulduğunda ise özellikle yemekten sonra oturmanın azaltılması önerilmektedir. 

Öyleyse, yemekten sonra hafif bir yürüyüşe çıkabilir, bulaşıkları elinizde yıkamayı tercih edebilirsiniz.

Uzun Süre Oturmak Beynimiz İçin Kötü Olabilir mi? 4
Gün içinde daha aktif olun. Fotoğraf: Catherine Broxon.

Ayrıca gün içindeki fiziksel aktivitenizi artırmak için,

  • Mümkünse işten eve, evden işe aktif ulaşım yollarını tercih edin.
  • Otobüste veya metroda ayakta durmayı tercih edebilirsiniz, tabi bu çoğu zaman mecburi bir tercih oluyor.
  • Asansör yerine merdiven kullanın.
  • Her 30 dakikada bir kalkmanız gerektiğini size hatırlatacak bir hatırlatıcı kullanın. Alarm kurmak bir çözüm olabilir.
  • Bazı zamanlar ayakta çalışmayı deneyebilirsiniz, bunun için bilgisayarınızı kutu gibi bir yükselticinin üstüne koyabilirsiniz.
  • Telefonla konuşurken dolanma alışkanlığınız varsa devam ettirin, yoksa mümkün olduğunca ayakta ya da dolanır vaziyette konuşun.
  • Her çay-kahve molanızda kısa bir yürüyüşe çıkın.
  • Tv izlemek için ayırdığınız zamanı daha aktif olabileceğiniz hobilerinizle yer değiştirin.

Gün içinde daha aktif olmanızı sağlayabilecek pek çok şey yapılabilir ve bunların hepsi sağlığınız üzerinde olumlu bir etki yaratacaktır.

Referanslar:

The Conversation/ Could too much sitting be bad for our brains?

Wheeler M, Sedentary behaviour as a risk factor for cognitive decline? A focus on the influence of glycemic control in brain health. 2017

NHS/ Why we should sit less

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir