Sağlıklı Marketler Mümkün: Halk Sağlığı Uzmanları Market Reyonlarını Düzenledi

Sağlıklı Marketler Mümkün: Halk Sağlığı Uzmanları Market Reyonlarını Düzenledi 1

Mağazaların, süpermarketlerin daha fazla almaya teşvik edecek şekilde tasarlandığına, bu işin bir psikolojisi olduğuna dair şeyler okumuşsunuzdur mutlaka. En azından bir kez kahvaltılık bir şeyler almaya çıkıp bir torba dolusu planlanmamış şey ile çıktıysanız yalnız değilsiniz. Her gün gittiğimiz marketler sağlıklı marketler mi? Ya da ilk soru şu olmalı marketlerin de mi sağlıklısı sağlıksızı varmış?

Marketlerin yani şehirlerde yaşayan pek çok kişinin gıda alışverişini yapmakta bağımlı olduğu yerlerin, bazı ürünleri daha çok satın almaya teşvik eden yapısı halk sağlığını önemli ölçüde etkiliyor. Bu etki sağlıklı yaşamı teşvik eden, olumlu bir etki de olabilirdi pek tabi fakat durumun öyle olmadığını rahatlıkla söyleyebiliyoruz.

İşte marketlerin ve marketlerdeki ürün teşviklerin öneminin farkında olan Londralı halk sağlığı uzmanları bu konuya el atmak için bir girişim başlatmış ve bir marketin reyonlarını yeniden düzenlemişler. Halk sağlığı uzmanı adayı olan benim için ayrıca güzel bir haber bu 🙂  Royal Society for Public Health ve Slimming World tarafından tasarlanan bu girişimin sonuçları ‘Health on the Shelf’ isimli raporda yayınlanmış, bakalım rapor neler söylüyor.

Marketlerde sağlıklı ürünlerden çok sağlıksız ürünler var!

Süpermarketler tüketicileri yüzlerce seçenek arasında bırakıyor ve amaçlananı almayı zorlaştırıyor, bunun farkındayız. Bununla birlikte, ürünlerin yerleştirilme planı, indirimler, kampanyalar ve yüksek şeker, yağ ve tuz içeren endüstriyel ürünlerin orantısız şekilde teşviki süpermarketleri obezojenik çevreler (kısaca anormal kilo alımını kolaylaştıran çevre olarak tanımlanabilir)  haline getiriyor. İşte bunun pek de farkında değiliz. Şehirlerdeki yaşamın sağlığımızı nasıl etkilediğine dair şöyle bir yazı yazmıştım, ona da bakınabilirsiniz. 

Sağlıklı Marketler Mümkün: Halk Sağlığı Uzmanları Market Reyonlarını Düzenledi 2

Yayınlanan raporda tüketicilerin görüşlerinin sorulduğu anket sonuçları da bunu doğrular nitelikte. Raporda yer alan sonuçlara göre katılımcıların yarısı süpermarket raflarında sağlıklı yiyeceklerden çok sağlıksız yiyeceklerin olduğunu düşünüyor.

Yine ankete katılan her 3 kişiden 1’i marketteki kampanyaların, indirimlerin kendilerini sağlıksız ürünler almaya sevk ettiğini bildirmiş.

Raporun önemli çıktılarından biri de marketlerin daha görünür olan bölgelerine yerleştirilen yiyecek içeceklerin %70’inin çocukların daha fazla şeker ve kalori almasına katkıda bulunduğuydu.

Bu çalışmanın sonuçları yine İngiltere’de bulunan ‘Obesity Health Alliance’ tarafından yayınlanan ‘Out of Place’ raporunun sonuçları ile de uyumlu.

Bu raporun sonuçlarına göre de marketlerin en kolay görünen yerlerinde bulunan ürünlerin %43’ünü şekerli yiyecek ve içecekler oluşturuyor. İncelenen 5 marketin 3’ünde ise şekerlemeler ve çikolatalar kasanın hemen öncesinde yer alıyordu.

Bu raporda dikkati çeken başka bir şey ise kampanyalı ürünlerin, ya da yeni çıkan ürünleri tanıtıldığı seyyar reyonların %79’unda şeker içeren ürünler pazarlanıyor olduğuydu. Bu seyyar reyonları görmüşsünüzdür, marketin en ilgi odağı yerlerinde, ikram da verilen ve en fazla satış teşvikinin uygulandığı yerlerdir.

 

Sağlıklı Marketler Nasıl Görünür?

Raporun bir başka hedefi de aslında büyük bütçeleri ve etki gücünü elinde tutan süpermarketlerin bu gücü halkın sağlığını doğrudan olumlu etkileyecek sağlıklı tercihlere yöneltecek şekilde kullanabileceğini anlatmak.

Peki başka bir süpermarket nasıl mümkün, farkı ne olacak derseniz aşağıdaki görseller size yardımcı olabilir.

Sağlıklı raflar girişimden öncesi bir marketin temsili görseli ( Türkçeleştiren: Damla Ceyhan)
Sağlıklı raflar girişimden öncesi bir marketin temsili görseli ( Türkçeleştiren: Damla Ceyhan)

[Öncesi] Bu görselde kırmızı ile işaretlenen bölgeler İngiltere’nin beslenme rehberinde (her ülkenin kendine özgü, ulusal bir beslenme rehberi vardır, bizim de var) daha az ve daha küçük miktarlarda tüketilmesi önerilen, yüksek miktarda şeker, yağ, tuz içeren sağlıksız seçenekleri temsil ediyor, abur cuburlar gibi.

Sizin de fark edeceğiniz gibi bu ‘kırmızı’ ile işaretlenen ürünler marketin birden fazla yerine yerleştirilmiş, özellikle kasaya yakın, dürtüsel alma eylemini harekete geçirebilecek yerlere.

Sağlıklı Raflar girişimi sonrası, yani halk sağlığı uzmanları olaya el attıktan sonra ise market şöyle bir hal alıyor.

Sağlıklı raflar girişimi sonrası bir marketin temsili görseli ( Türkçeleştiren: Damla Ceyhan)
Sağlıklı raflar girişimi sonrası bir marketin temsili görseli ( Türkçeleştiren: Damla Ceyhan)

[Sonrası] Yeni düzenleme ile kırmızı ile işaretli ürünlerin sayısı ve kapladığı yer azalmış, sağlıklı ürünlerin kapladığı yerler artmış. Sebze meyve reyonu marketin birden fazla yerinde tüketiciye sunuluyor dolayısıyla rastlama oranı artırılmış.

Aynı zamanda marketten çıkarken çeldirici olabilecek şekerlemeler, çikolatalar yerine su ve meyve sebze reyonları konumlandırılmış.

Özetleyecek olursak, sağlıklı beslenme ortamını teşvik etmek isteyen sağlıklı marketler olmak isteyen marketlerin uygulayabileceği şöyle öneriler bulunuyor: 

  • Sağlıklı ürünlere daha fazla raf ayrılması,
  • Abur cuburların göz hizasından kaldırılması,
  • Meyve ve sebze reyonunun birden fazla yerde konumlandırılması,
  • Ürünlerin yanında pişirme tavsiyelerinin de bulunması ( bu evde yemek pişirmeyi de teşvik edecek güzel bir öneri)
  • Sağlıklı ürünleri teşvik edecek skor kartları ( sağlıklı ürünlerin daha yüksek puan aldığı kartlar gibi) kullanmak,
  • Çocuklar için ilgi çekici olabilecek çizgi film karakterleri kullanmak ( ama bu sefer mısır gevrekleri üzerinde değil, meyve sebzenin, baklagillerin üzerinde 🙂

Bu girişim şu anda sadece Londra’da bir market ile sınırlı olsa da ve bu girişim sonrası nasıl etkileri olduğunu henüz bilemesek de büyük şehirlerde pek çok insanın gıda alışverişlerini yaptığı yerler olan marketlerin sağlıklı besin çevreleri oluşturabilmeleri mümkün. En azından bu örnekte bunu görebildiğimiz için kıymetli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir